Yeni bir kedi ya da köpekle yaşamaya başlayan hemen herkes aynı noktada takılır: Hayvan istediğini yapıyor, siz istediğinizi anlatamıyorsunuz. Halıya tuvaletini yapan yavru köpek, gece üçte koşuşturan kedi, kapı zilinde çıldıran terrier... Bunların hepsi "yaramazlık" değil, iletişim eksikliğidir. Aşağıda, davranış eğitimine sıfırdan başlayan birinin aklına gelen soruları sırayla ele alıyoruz.
Hayvanım inatçı mı? Neredeyse hiçbir zaman. Köpek kedi davranışı üç şeyden beslenir: içgüdü, öğrenilmiş sonuçlar ve o anki duygu durumu. Kedi tırmalar çünkü tırnak bakımı ve koku işaretlemesi ihtiyacıdır. Köpek zıplar çünkü geçmişte zıpladığında yüzünüze bakıp konuşmuşsunuzdur. Yani davranışın arkasında ya bir ihtiyaç ya da bir ödül vardır.
Ceza işe yaramaz mı? Kısa vadede bastırır, uzun vadede sorunu büyütür. Bağırma ya da gazeteyle vurma, hayvanın davranışı değil sizin varlığınızı tehlike olarak kodlamasına yol açar. Sonuçta tuvaletini gizli bir köşede yapan, sizden kaçan bir hayvan elde edersiniz. Doğru yaklaşım, istemediğiniz davranışın ödülünü kesip istediğiniz davranışı ödüllendirmektir.
Önce sağlık mı, eğitim mi? Her zaman sağlık. Aniden ortaya çıkan tuvalet kazaları, saldırganlık ya da aşırı yalanma; idrar yolu enfeksiyonu, ağrı, diş problemi veya cilt sorunlarının habercisi olabilir. Davranışta ani değişiklik varsa eğitim planı yapmadan önce veteriner kontrolü şart.
Yavru köpekte ne kadar sürer? Genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arası. Yavruların mesane kontrolü sınırlıdır; kaba bir kural olarak ay cinsinden yaşına bir saat eklenerek dayanabileceği süre tahmin edilir. İki aylık bir yavruyu üç saatten fazla beklemeye zorlamak, kaza yaşatmaktan başka işe yaramaz.
Uygulanabilir bir rutin şöyle görünür:
Kedide kum kabı sorunları neden çıkar? Kediler doğuştan kuma gömme eğilimindedir; kabı kullanmıyorsa neredeyse her zaman bir şikâyeti vardır. En sık nedenler: kabın kirli olması, kapalı ve dar model, gürültülü bir yere konumlandırılmış olması, kum türünün rahatsız etmesi ya da hane halkı sayısına göre kap sayısının yetersizliği. Genel kabul, hayvan sayısı artı bir adet kaptır. Bunları düzelttiğiniz halde sorun sürüyorsa idrar yolu ve böbrek kaynaklı sık görülen kedi sağlık sorunları akla gelmelidir.
Kaç dakika çalışmalıyım? Günde 3–5 kez, 3–5 dakikalık kısa seanslar, yarım saatlik tek bir dersten çok daha etkilidir. Hayvan sıkılmadan bitirin; her seans başarılı bir tekrarla kapansın.
Kedi eğitilir mi? Evet, ama farklı para birimiyle. Kediler sosyal onaydan çok yiyecek ve oyunla çalışır. Taşıma çantasına girme, adına dönme, hedef çubuğuna dokunma gibi davranışlar tıklayıcı yöntemiyle rahatlıkla öğretilir. Bu, veteriner ziyaretlerini de tırnak bakımını da kolaylaştırır.
Köpeğim eve gelen herkese zıplıyor. Zıpladığında tüm ilgiyi kesin, sırtınızı dönün; dört ayağı yerdeyken selamlayın. Misafirlerinize de aynısını rica edin, yoksa kural tutarsız kalır.
Yalnız kalınca havlıyor ve eşya parçalıyor. Bu genellikle sıkılma ya da ayrılık kaygısıdır. Ayrımı şu belirler: sıkılan köpek sakin ve dağınık bir yıkım yapar, kaygılı köpek kapı-pencere çevresinde yoğunlaşır, salya akıtır, çıkışınızdan hemen sonra başlar. Sıkılmada çözüm egzersiz ve zihinsel uğraş; kaygıda ise çıkış rutinini duyarsızlaştırmak ve süreyi saniyelerden başlatıp kademeli artırmaktır.
Kedim mobilyaları tırmalıyor. Tırmalamayı yasaklayamazsınız, yönlendirirsiniz. Tırmalama tahtasını yasak yüzeyin hemen yanına koyun, dikey ve yatay seçenek sunun, yüzeyi sabit ve kedinin boyunu aşacak yükseklikte olsun.
Yaramazlığın altında enerji fazlası olabilir mi? Çoğu vakada evet. Yeterli yürüyüş, koşu ve tırmanma imkânı bulamayan bir hayvan, o enerjiyi eve dağıtır. Kapalı yaşayan hayvanlar için besin bulmaca kapları, koku oyunları ve kısa antrenman seansları fiziksel aktivitenin yerini kısmen tutar. Beslenme düzeni de etkilidir; aşırı ödül mama porsiyonundan dü