Yeni bir yavruyu eve getirdiğinizde ilk duyduğunuz cümlelerden biri genellikle "aşılarını yaptırdınız mı?" olur. Ama hangi aşı, kaç kez, ne zaman? Bu sorulara net cevap bulmak, konuya ilk kez bakan biri için sanıldığı kadar kolay değil. Aşağıda evcil hayvan aşıları konusunu, bir veteriner muayenesinde aklınıza gelebilecek soruların sırasıyla ele alıyoruz: aşı tam olarak ne yapar, köpek ve kediler hangi aşılara ihtiyaç duyar, program nasıl işler ve aşı sonrası neye dikkat edilir.
Aşı, hastalık etkeninin zayıflatılmış ya da etkisiz hâle getirilmiş bir parçasını vücuda tanıtarak bağışıklık sisteminin "hazırlık yapmasını" sağlar. Gerçek etkenle karşılaştığında vücut onu tanır ve hastalık ya hiç ortaya çıkmaz ya da çok daha hafif seyreder. Özellikle yavrularda ölümcül seyredebilen viral hastalıklar için aşı, elimizdeki en etkili korumadır; çünkü bu hastalıkların çoğunda hastalandıktan sonra yapılabilecek tedavi destekleyici tedaviyle sınırlıdır.
"Hepsi şart mı?" sorusunun cevabı ise iki kategoriye bakılarak verilir:
Yani liste her hayvan için birebir aynı değildir. Kararı verirken hayvanın yaşam koşullarını bilen bir hekimle çalışmak önemlidir; doğru veterineri seçmek ve düzenli muayene alışkanlığı bu yüzden aşı takvimiyle doğrudan ilgilidir.
Köpeklerde temel koruma iki başlık altında toplanır: karma aşı ve kuduz aşısı.
Karma aşı tek enjeksiyonda birden fazla hastalığa karşı koruma sağlar. İçeriği markaya göre değişse de genellikle şu hastalıkları kapsar:
Kuduz aşısı ise ayrı yapılır ve ülkemizde yasal olarak zorunludur; hem hayvanın hem de insan sağlığının korunması açısından atlanmaması gereken bir aşıdır. Bunların dışında, pansiyonda kalacak, köpek parklarına sık giden ya da kalabalık ortamlarda bulunan köpeklere öksürük kompleksine karşı yapılan aşı (bordetella/kennel cough) önerilebilir.
Kedilerin karşılaştığı bulaşıcı hastalıklar farklı olduğu için aşı içerikleri de değişir. Kedilerde temel aşı yine bir karma aşıdır ve tipik olarak şunları kapsar:
Kuduz aşısı kediler için de geçerlidir. Dışarıya çıkan, başka kedilerle temas eden ya da çok kedili evlerde yaşayan kediler içinse lösemi (FeLV) aşısı gündeme gelir. "Kedim hiç dışarı çıkmıyor, aşı gerekir mi?" sorusu çok sık gelir. Cevap: evet, temel aşılar önerilir. Bazı etkenler ayakkabı tabanı, kıyafet veya eşyalarla eve taşınabilir; ayrıca kaçma, taşınma, pansiyon ya da acil bir veteriner ziyareti gibi beklenmedik durumlar her zaman mümkündür. Kapalı yaşayan bir kedide sık görülen sağlık sorunlarını azaltmanın en basit yollarından biri bağışıklığı hazır tutmaktır.
Yavrular anne sütüyle geçici bir bağışıklık alır; bu bağışıklık zamanla azalır ve tam olarak ne zaman biteceği kestirilemez. Bu yüzden yavru aşıları tek doz değil, seri hâlinde yapılır.
| Dönem | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Yaklaşık 6–8. hafta | İlk karma aşı; öncesinde iç ve dış parazit kontrolü |
| Sonraki haftalar | 2–4 hafta aralıklarla tekrar dozlar (genellikle 16. haftaya kadar) |
| 3 aylıktan sonra | Kuduz aşısı |
| Erişkin dönem | Veterinerin belirlediği aralıklarla tekrar (rapel) dozları |
Tarihler hekimin değerlendirmesine, kullanılan aşıya ve hayvanın sağlık durumuna göre değişebilir. Bir dozu kaçırdıysanız telaşlanmadan veterinerinize danışın; çoğu durumda program baştan başlatılmadan devam edilebilir. Yavru dönemine özgü beslenme, sosyalleşme ve parazit kontrolü konularını aşı takvimiyle birlikte planlamak en verimli yoldur.